HOME
โหลดข้อมูลปลาบู่มหิดล
โหลดข้อมูลเรียนรู้เรื่อง "ปลาบู่มหิดล"

นวัตกรรมมิติใหม่ของปลาบู่มหิดลกับการก้าวไปของมหาวิทยาลัยมหิดล

สี่สิบปีพระราชทานนาม            
ให้เล่าขานมหาวิทยาลัยมหิดล
สืบทอดตำนานครบรอบ            
คณะสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์

นิทรรศการเรื่องปลาบู่มหิดล        
สัญลักษณ์เกียรติยศด้านสังคมศาสตร์
มนุษยศาสตร์และศึกษาศาสตร์
ปวงทวยราษฎร์ได้รับรู้คู่แผ่นดิน


ศุภกฤต โสภิกุล
                                          - อาจารย์ประจำคณะสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์  มหาวิทยาลัยมหิดล
                     - ผู้ทรงคุณวุฒิเครือข่ายสหวิทยาการแห่งราชบัณฑิตยสถาน

เมื่อมหาวิทยาลัยมหิดล ได้รับพระราชทานนามครบรอบ ๔๐ ปี ซึ่งเป็นการครบรอบ ๔๐ ปี ของคณะสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล ด้วยเช่นกัน เพราะคณะสังคมศาสตร์เป็นคณะแรกที่เกิดขึ้น นอกเหนือจากคณะทางด้านวิทยาศาสตร์และสุขภาพ
ในปี พ.ศ.๒๕๑๒ ทางคณะผู้บริหารของเทศบาลตำบลปากน้ำแหลมสิงห์ อำเภอแหลมสิงห์ จังหวัดจันทบุรีจึงได้มอบภาพปลาบู่มหิดลให้แก่ผู้ได้รับรางวัลเจ้าฟ้ามหิดล ประจำปี ๒๕๕๑ และวางแผนไว้ว่าจะดำเนินการอย่างเนื่องทุกปี กล่าวคือจะนำภาพมามอบให้พร้อมกับประวัติการขอพระราชทานนามปลาบู่มหิดล ในฐานะที่ปลาบู่มหิดลได้ค้นพบครั้งแรกในพื้นที่ของแหลมสิงห์ ซึ่งเป็นการประชาสัมพันธ์งานกิจกรรมของเทศบาลอีกทางหนึ่งด้วย เพราะเทศบาลมีความประสงค์จะขยายพันธ์ และใช้เลี้ยงเป็นปลาตู้เพื่อเทิดพระเกียรติเป็นปลาเกียรติยศ ซึ่งสอดคล้องกับชื่อมหาวิทยาลัยมหิดล

โดยผู้เขียนเป็นตัวเทนของเทศบาลตำบลปากน้ำแหลมสิงห์ ในการมอบภาพปลาบู่มหิดลให้กับผู้ที่ได้รับรางวัลเจ้าฟ้ามหิดล จากการที่เป็นผู้สร้างศูนย์การเรียนรู้เรื่องปลาบู่มหิดล ขึ้นมาที่อำเภอแหลมสิงห์ จังหวัดจันทบุรี หลายคนคงไม่ได้รับทราบว่าพระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรม พระบรมราชชนก ท่านก็ได้ให้สนใจเรื่องการประมงจึงได้พระราชทานทุนให้กับกรมรักษาสัตว์น้ำ กระทรวงเกษตราธิการ (กรมประมง กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ในปัจจุบัน) จากการที่พระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรม พระบรมราชชนกได้มีพระกรณียกิจในด้านการประมง ดังกล่าวนี้ จึงได้รับการถวายพระสมัญญานามว่า พระประทีปแห่งการอนุรักษ์ทรัพยากรสัตว์น้ำของไทย อีกทั้ง Dr. Hugh McCormick Smith เจ้ากรมรักษาสัตว์น้ำ ที่ได้ช่วยเหลือรัฐบาลไทยเกี่ยวกับการประมงได้ค้นพบปลาบู่น้ำกร่อยชนิดหนึ่งยังไม่ได้ตั้งชื่อ เพื่อเป็นการเทิดพระเกียรติในครั้งนี้ จึงขอพระราชทานนามปลาที่พบใหม่ว่า Mahidolia mystacina (จากข้อมูลของศูนย์วิจัยและพัฒนาประมงชายฝั่งจันทบุรี)

จากข้อมูลที่ได้ระบุว่าพื้นที่ของแหลมสิงห์เป็นพื้นที่แหล่งกำเนิดของปลาบู่มหิดล เพื่อเป็นการเทิดพระเกียรติ และสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณของ สมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรม พระบรมราชชนก ซึ่งขณะนั้นทรงดำรงพระยศเป็น สมเด็จพระเจ้าพี่ยาเธอ เจ้าฟ้ามหิดลอดุลยเดช กรมหลวงสงขลานครินทร์ พระองค์ได้พระราชทานทุนทรัพย์ส่วนพระองค์สำหรับคนไทย เพื่อการศึกษาต่อเพื่อที่จะได้มาทำงานด้านการประมง ในปีหน้า พ.ศ. ๒๕๕๓ ตั้งแต่เดือนมกราคมได้มีการปรับแผนปฏิบัติการ (Action Plan) กลายเป็นแผนพื้นฐานด้านสิ่งแวดล้อม (Basic Environment Plan) ที่ถือว่าเป็นมาตรการที่สำคัญที่สุดในการจัดการในเขตอนุรักษ์ปลาบู่มหิดล ที่จะต้องได้รับการนำเสนอขึ้นมาใหม่เพื่อให้มีการเพาะพันธ์นำสู่แหล่งน้ำธรรมชาติ จากผลการศึกษาและวิจัยเชิงปฏิบัติการประกอบการจัดทำกลยุทธ์ในการปฏิบัติงานที่ใช้ภูมิปัญญาที่เกิดจากวัฒนธรรมอุดมคติ(Wisdom is from Idol Culture)

"แหลมสิงห์" ในที่นี้คือ "ชุมชนของเทศบาลตำบลปากน้ำแหลมสิงห์ ที่มีสภาพชุมชนเป็นชุมชนชาวประมงมีชายหาดที่สงบสวยงาม สิ่งแวดล้อมไม่เป็นมลพิษอากาศบริสุทธิ์ มีรอยยิ้มอย่างจริงใจจากผู้คนในชุมชน ปฏิบัติต่อกันเหมือนคนในครอบครัวเดียวกัน เศรษฐกิจดี ปราศจากอบายมุขและปัญหาอาชญากรรม ผู้คนในชุมชนมีคุณภาพ ส่วนใหญ่มีการทำบุญตักบาตรกันทุกเช้า ประชาชนมีส่วนร่วมในการพัฒนาทางด้านการศึกษา ศาสนาและวัฒนธรรม คือ วิสัยทัศน์ของชุมชนที่เป็นแหล่งค้นพบปลาบู่มหิดลเป็นครั้งแรก ปฏิบัติกันมานานในหลายชั่วอายุคนตั้งแต่รุ่นปู่ย่าตายาย"

ปัจจุบันนี้ ในขณะที่ปัญหาขยะ อากาศเป็นพิษและน้ำเสียเป็นเรื่องที่หลายชุมชนยังแก้ไขปัญหาไม่ได้ดีเท่าที่ควร ทำให้บางอบต.และบางเทศบาลต่างก็หาวิธีการต่างๆเพื่อลดปัญหาขยะที่นับวันจะมีเพิ่มมากขึ้น เริ่มต้นง่ายๆที่การแยกขยะและการผลิตน้ำ EM

แหลมสิงห์เป็นเมืองชายทะเลที่อยู่ห่างจากกรุงเทพฯ สองร้อยกว่ากิโลเมตร ใช้เวลาเดินทางประมาณสามชั่วโมง สมัยนี้สามารถเดินทางได้ทั้งจากทางอำเภอท่าใหม่ และทางอำเภอเมือง เวลานี้มีบายพาส และมอเตอร์เวย์ทำให้ไปสะดวกมากขึ้น

แหลมสิงห์เป็นเมืองที่มีการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว เพราะรัฐบาลมีนโยบายพัฒนาชายฝั่งทะเลตะวันออก เมื่อยี่สิบกว่าปีมาแล้ว มีโครงการเกี่ยวกับด้านอุตสาหกรรมหลายโครงการเกิดขึ้น อาทิเช่น โครงการท่าเรือน้ำลึก

โครงการเหล่านี้ ทำให้คนในอำเภอแหลมสิงห์ และคนในจังหวัดจันทบุรีเกิดความตื่นตัวทางด้านการรักษาสิ่งแวดล้อม ลึกไปกว่านั้นเป็นครั้งแรกที่ในสังคมจเกิดความขัดแย้งทางด้านผลประโยชน์ระหว่างการท่องเที่ยว การประมง และโรงงานอุตสาหกรรม
ชาวบ้านที่เป็นชาวประมงส่วนใหญ่หากินตามชายฝั่งจึงได้รับผลกระทบโดยตรงจากโรงงานอุตสาหกรรมที่ปล่อยน้ำเสีย และน้ำที่ใช้ระบายความร้อน เมื่อน้ำร้อนลงทะเล พวกแพลงตอน คือ กุ้ง หอย ปู ปลา ตัวเล็กๆ ก็ตายหมด ชาวประมงน้ำตื้นจึงมีปฏิกิริยาต่อต้านโรงงานอุตสาหกรรมอยู่นาน

ผลกระทบอีกประการหนึ่งก็คือ ทางด้านความมั่นคงบริเวณชายฝั่งทะเลมีสถานที่ที่กองทัพเรือใช้ฝึกยกพลขึ้นบก คือ ที่ปากน้ำแหลมสิงห์ เมื่อมีถนนตัดใหม่ ความเจริญจึงกระจายไปตามถนนซูเปอร์ไฮเวย์ แหลมสิงห์มีตัวเมืองเล็ก มีถนนสายเดียวคือ ถนนลงไปที่ชายหาดแหลมสิงห์ ตลาดก็เหมือนชุมชนขนาดเล็ก พ่อค้าแม่ขายรู้จักกัน หลายคนเป็นญาติกัน

มาบัดนี้ แหลมสิงห์มีทั้งโรงงานอุตสาหกรรม และมีสวนผลไม้ที่ผลิตเพื่อการส่งออก การรักษาสิ่งแวดล้อมจึงมีความสำคัญอย่างยิ่ง ส่วนการประมงก็ยังทำอยู่ กะปิ น้ำปลาที่นี่มีชื่อเสียงมาก

คนแหลมสิงห์เป็นคนตรง คนเก่าคนแก่มักพูดว่าตนเป็น "เลือดชาวเล" อาหารการกินที่นี่ก็มีเอกลักษณ์ของตนเอง เช่น แกงหมูต้มใบชะมวง ทอดมัน ซึ่งออกรสหวาน ก๋วยเตี๋ยวที่ไม่เหมือนผัดไทยเพราะไม่ใส่ถั่วลิสงผัดกับปูม้า และรสออกหวานนิดๆ ส่วนคนเมืองแหลมสิงห์แท้ๆ จะชอบกินแมงกะพรุนที่ไม่เหมือนแมงกะพรุนเส้นๆ ที่ร้านอาหารจีนทำ แต่เป็นแมงกะพรุนที่เอามาแช่น้ำปูนกินกับน้ำจิ้มถั่วตัด หากใครกินไม่เป็นจะรู้สึกแหยงๆ เพราะแมงกะพรุนเป็นชิ้นๆ เนื้อสีแดง ไม่ค่อยน่าดูเท่าไรนัก

ผมมีเพื่อนฝูงอยู่เต็มเมือง เป็นพวกเนินริมหนอง ส่วนพวกหนองเต่าดำก็เป็นญาติกัน สมัยก่อนคุณพ่อของผมก็มาเป็นประมงอำเภอที่นี่ ผมก็ได้เรียนระดับประถมศึกษา และระดับมัธยมศึกษาจากที่แหลมสิงห์

ผู้นำท้องถิ่นของแหลมสิงห์เป็นคนหนุ่มคนสาวที่ให้ความสำคัญแก่การศึกษา อยากให้แหลมสิงห์มีแหล่งเรียนรู้และสานศึกษาที่ดีๆ โดยเฉพาะท้องถิ่น เทศบาลและอบต.มีงบประมาณที่ให้กับการศึกษามากพอควร เวลานี้ กำลังจะใช้สถานที่ คือ โรงเรียนวันครู เป็นศูนย์การเรียนรู้ชุมชน ในเรื่องปลาบู่มหิดล

การที่จะมีศูนย์การเรียนรู้ชุมชนดีๆ ได้นั้น ก็ต้องอาศัยครู และการจัดการศึกษาให้เพิ่มเติมไปจากที่เรียนในโรงเรียน ดังนั้น เทศบาลและ อบต. จึงต้องหาทางจัดสวัสดิการ และค่าตอบแทนให้ครูมากขึ้นกว่าปัจจุบันนี้

เนื่องจากแหลมสิงห์มีโรงงานอุตสาหกรรมมาก ทางโรงเรียนจึงควรขอความร่วมมือจากธุรกิจเอกชนเหล่านี้ให้เข้ามาสนับสนุน โดยตั้งเป็นกองทุนไว้เพื่อนำเงินมาตอบแทนครูนอกเหนือไปจากเงินเดือน และสามารถช่วยในการฝึกอบรมครู ตลอดจนมีโครงการฝึกงานให้นักเรียนด้วย

การที่จังหวัดจะเจริญได้นั้น ท้องถิ่นจะต้องมีเงินเพียงพอที่จะบำรุงการศึกษา การพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ที่ท้องถิ่นมีบทบาทก็จะทำให้เกิดการพัฒนาที่ตรงกับความต้องการของท้องถิ่น

เวลานี้ ท้องถิ่นยังไม่ได้รับประโยชน์จากการมีโรงงานอุตสาหกรรมมากเท่าใดนัก โรงงานอุตสาหกรรมเพียงแต่ไปอาศัยพื้นที่จังหวัดผลิตสินค้าป้อนให้กับทั่วประเทศ เพราะโรงงานมักจะจดทะเบียนที่กรุงเทพฯ จึงไม่ได้เสียภาษีบำรุงท้องที่ องค์กรปกครองท้องถิ่นควรจะได้ภาษีโรงเรือนมากกว่านี้ เรื่องนี้เป็นเรื่องที่องค์กรปกครองท้องถิ่นควรเรียกร้อง

ในเมืองไทยมี อบจ.และเทศบาลที่ก้าวหน้าหลายแห่ง ผู้นำท้องถิ่นส่วนใหญ่มีการศึกษาสูง หลายคนจบปริญญาจากต่างประเทศ และต่างให้ความสนใจทางการศึกษามากขึ้น แทนที่จะนิยมสร้างถนนหนทางแต่เพียงอย่างเดียว

ในระยะยาวท้องถิ่นจะได้งบประมาณเพิ่มมากขึ้น องค์กรปกครองท้องถิ่นจึงต้องคิดวางแผนการใช้เงินให้คุ้มค่า สำหรับระยองแล้ว การพัฒนาการศึกษาเป็นประเด็นสำคัญเหลือแต่การปฏิบัติให้บรรลุเป้าหมายเท่านั้น

ในการพัฒนาท้องถิ่น นอกจากคนที่อยู่ในจังหวัดแล้ว เวลานี้ยังมีความพยายามที่จะเสาะหาเชื้อสายคนจันทบุรีที่อยู่ในกรุงเทพมหานคร และจังหวัดอื่นไปช่วยด้วย ผู้ที่เกษียณอายุจำนวนมากที่กลับไปอยู่บ้านเดิม สำหรับตัวผมเอง บ้านคุณตา-ยายก็อยู่ใกล้แหลมสิงห์เหมือนกัน เวลาไปแหลมสิงห์ก็พักบ้นเพื่อน ก็ดีใจที่คนแหลมสิงห์มาขอให้ผมไปช่วยตั้งศูนย์การเรียนรู้ชุมชน ในเรื่องปลาบู่มหิดลให้

เมื่อมหาวิทยาลัยมหิดล ได้รับพระราชทานนามครบรอบ ๔๐ ปี ในวันที่ ๒ มีนาคม พ.ศ.๒๕๕๒ ขณะเดียวกันก็เป็นการครบรอบ ๔๐ ปี ของคณะสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล ด้วยเช่นกัน เพราะคณะสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์เป็นคณะแรกที่ก่อตั้ง หลังจากได้รับพระราชทานนามมหาวิทยาลัยมหิดล ในวันที่ ๒ มีนาคม พ.ศ.๒๕๑๒

นับว่าเรื่อง ปลาบู่มหิดล ถือเป็นนวัตกรรมมิติใหม่ของคณะสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์กับการก้าวไปของมหาวิทยาลัยมหิดลในมิติทางสังคมศาสตร์ เพราะขณะนี้มหาวิทยาลัยมหิดลกำลังขยายตัวให้มีความเจริญเติบโตก้าวหน้าเพื่อมุ่งสู่ความเป็นมหาวิทยาลัย ๑ ใน ๑๐๐ ของโลก แต่น้อยคนนักที่จะทราบถึงเรื่องราวเกี่ยวกับ"ปลาบู่มหิดล" ถึงแม้ว่าเรื่องของปลาบู่มหิดลเคยได้รับการกล่าวถึงในสารศิริราช โดยศาสตราจารย์นายแพทย์สุด แสงวิเชียร ซึ่งได้รับการตีพิมพ์เมื่อวันที่ ๒๔ กันยายน พ.ศ. ๒๕๓๑ (วันมหิดล)

กระผมได้ทราบเรื่องราวของปลาบู่มหิดลมานานแล้ว ตั้งแต่เรียนอยู่ในระดับประถมศึกษาที่อำเภอแหลมสิงห์ จังหวัดจันทบุรี เนื่องด้วยขณะนั้นบิดาของกระผมรับราชการเป็นประมงอำเภอแหลมสิงห์ เมื่อปี พ.ศ. ๒๕๑๙ (ซึ่งแหลมสิงห์เป็นสถานที่ที่ค้นพบปลาบู่มหิดลเป็นครั้งแรก) และคุณลือชัย ดรุณชู นักวิชาการประมงที่ทำการศึกษาค้นคว้าวิจัยเกี่ยวกับเรื่องปลาบู่มหิดล ก็ได้เคยทำงานกับบิดาของกระผมที่จังหวัดจันทบุรี จนกระทั่งกระผมได้พบกับศาสตราจารย์เกียรติคุณนายแพทย์ยงยุทธ วัชดุลย์ ที่ชั้น ๑๔ ตึกเฉลิมพระเกียรติ โรงพยาบาลศิริราช ได้รับคำแนะนำว่าควรจะให้ความรู้เกี่ยวกับเรื่องปลาบู่มหิดลกับอาจารย์ เจ้าหน้าที่ และ นักศึกษาของมหาวิทยาลัยมหิดล เพราะแทบจะไม่มีใครรู้จักปลาบู่มหิดล ดังนั้นกระผมจึงได้นำภาพปลาบู่มหิดลมามอบให้กับผู้ที่ได้รับรางวัลเจ้าฟ้ามหิดล และหลายคนคงไม่เคยทราบมาก่อนว่าพระราชบิดาท่านทรงให้ความสนพระทัยเรื่องการประมงเป็นอย่างมากจึงได้พระราชทานทุนให้กับกรมประมง

ความรู้ที่ข้าพเจ้าได้ทำการศึกษาวิจัย รวมทั้งได้ทำการและฝึกอบรมมาบ้างน่าจะเป็นส่วนเติมเต็มทั้งทางด้านวิชาการและการปฏิบัติการ

ขอขอบคุณสำหรับข้อมูลของศูนย์วิจัยและพัฒนาประมงชายฝั่งจันทบุรี และเทศบาลตำบลปากน้ำแหลมสิงห์ อำเภอแหลมสิงห์ จังหวัดจันทบุรี รวมถึงบทสัมภาษณ์ของชาวประมงพื้นบ้านแหลมสิงห์ และเอกสารประกอบแผนที่ชายฝั่งจากสำนักงานประมงจังหวัดจันทบุรี

 
สามารถติดต่อได้ขอข้อมูลทางวิชาการได้ที่ : ภาควิชาสังคมศาสตร์ คณะสังคมศาสตร์
และมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล shssk@mahidol.ac.th
รายละเอียดนอกเหนือจากนี้ สามารถหาอ่านได้ที่ www.paknamlamsinghamunicipal.go.th
เวปไซด์ของเทศบาลตำบลปากน้ำแหลมสิงห์
     
UP / เลื่อนขึ้น

 


สำนักสื่ออุปกรณ์สอนศีลธรรม หลวงปู่แอ๊ว สุธมฺมปาโล
วัดมหาธาตุยุวราชรังสฤษฎิ์ คณะ ๑๗ ถนนมหาราช ท่าพระจันทร์ แขวงพระบรมมหาราชวัง
ที่ เขตพระนคร กรุงเทพมหานคร ๑๐๒๐๐
Phone: (02) 222-4169 Fax: (02) 222-4190
Web site: www.asstudio.info
E-mail: aewbhu@yahoo.com, aewbhu@windowslive.com
©Copyright 2008-2011. สำนักสื่ออุปกรณ์สอนศีลธรรม. All rights reserved.